ΠΑΛΑΤΙ -ΚΑΣΤΡΟΠΟΛΙΤΕΙΑ ΜΥΣΤΡΑ

Στην κοσμική αρχιτεκτονική ξεχωριστή θέση κατέχει το συγκρότημα των παλατιών της καστροπολιτείας με τον έντονα μνημειακό χαρακτήρα του. Χτισμένο σε μεγάλο πλάτωμα του λόφου, αποτελεί το μοναδικό δείγμα βυζαντινού παλατιού που σώζεται στην Ελλάδα. Προέκυψε με

διαδοχικές προσθήκες από το β΄ μισό του 13ου έως τις αρχές του 15ου αιώνα, χωρίς κάποιο γενικό αρχικό σχεδιασμό, και υπήρξε έδρα της διοίκησης του δεσποτάτου και κατοικία του δεσπότη και της οικογένειάς του. Αποτελείται από ογκώδη διώροφα και τριώροφα κτίρια, μερικά από το οποία συμπληρώνουν στοές και εξώστες. Τα παλάτια περιλαμβάνουν ένα σύνολο διαμερισμάτων με διάφορες χρήσεις (κοιτώνες, χώροι εστίασης, υποδοχής, άσκησης της διοίκησης και αποθηκευτικοί).

Ιδιαίτερη εντύπωση, όμως, με το μέγεθός τους και τη μνημειακή εμφάνισή τους προκαλούν και ορισμένες από τις οικίες της καστροπολιτείας, οι οποίες πιθανότατα φιλοξενούσαν κάποιες από τις αριστοκρατικές οικογένειες του δεσποτάτου. Ξεχωρίζουν ανάμεσα τους το «Παλατάκι» στην Άνω Χώρα και το αρχοντικό του «Λάσκαρη» στην Κάτω Χώρα του Μυστρά

Από την ιστοσελίδα http://www.culture.gr/culture/mystras-edu/art/07.html#

ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ - ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΜΥΣΤΡΑ

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου ιδρύθηκε πιθανότατα από τον Μητροπολίτη Ευγένιο γύρω στο 1270, ανακαινίστηκε λίγο αργότερα, το 1291/2, από τον Μητροπολίτη Νικηφόρο Μοσχόπουλο και τον αδελφό του Ααρών και πήρε την τελική, σημερινή μορφή του κατά το β΄ μισό του 15ου αιώνα από τον Μητροπολίτη Ματθαίο, ο οποίος προσέθεσε το υπερώο. Πρόκειται για τον παλιότερο ναό στο Μυστρά, που από την ανοικοδόμησή του έως και τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους αποτέλεσε τον Μητροπολιτικό ναό της πόλης και έδρα του Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας. Στο ναό αυτό έγινε το 1449, κατά την παράδοση, η στέψη του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου, Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου, μέχρι τότε Δεσπότη του Μυστρά. 

Η εκκλησία στη σημερινή της μορφή ανήκει στο λεγόμενο ''μικτό τύπο του Μυστρά'', που συνδυάζει την τρίκλιτη βασιλική στο ισόγειο και τον πεντάτρουλο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό στο υπερώο, με τρεις τρίπλευρες αψίδες ανατολικά. Η δυτική στοά αποτελεί, όπως αναφέρθηκε, προσθήκη του 15ου αιώνα, ενώ η στοά, η αυλή με τις τοξοστοιχίες και τα μεγάλα διώροφα κτίρια στη βόρεια πλευρά χρονολογούνται στην Τουρκοκρατία. 

Αξιόλογος είναι ο γλυπτός διάκοσμος του ναού, με το κτιστό τέμπλο, που πήρε τη σημερινή του μορφή πιθανότατα το 18ο αιώνα, τα δύο προσκυνητάρια με ανάγλυφα φυτικά σχέδια στα μέτωπα των πεσσών του Ιερού, το γείσο, της εποχής του Μητροπολίτη Ματθαίου, επίσης με φυτικά σχέδια σκαλισμένα σε πορώδη πέτρα, τα διαφόρων εποχών θωράκια στο διάζωμα του υπερώου και, τέλος, την πλάκα με τον ανάγλυφο δικέφαλο αετό των Παλαιολόγων στο δάπεδο, κάτω από τον τρούλο, πιθανότατα του 14ου αιώνα. 

Οι σωζόμενες τοιχογραφίες διακρίνονται σε τρεις κύριες φάσεις: α) πιθανόν 1270-1285, β) 1291/2-1315, γ) α΄ μισό 15ου αιώνα και χαρακτηρίζονται από ποικιλία τεχνοτροπιών, καλλιτεχνικών τάσεων και εργαστηρίων. Στην α΄ φάση ανήκουν οι παραστάσεις στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης του Ιερού, στην Πρόθεση, στο Διακονικό, στο βόρειο κλίτος και στην ανατολική πλευρά του νότιου, στη β΄ οι υπόλοιπες τοιχογραφίες στο Ιερό Βήμα, καθώς και αυτές στο μεσαίο κλίτος, στη δυτική πλευρά του νότιου κλίτους και στο νάρθηκα, ενώ στην τελευταία φάση ιστόρησης εντάσσονται οι τοιχογραφίες στον τρούλο και στα σφαιρικά τρίγωνα, που τον στηρίζουν. Οι καμάρες, οι τρουλίσκοι και οι τοίχοι του υπερώου δεν έφεραν διακόσμηση.

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ - ΜΥΣΤΡΑΣ

Η Αγία Σοφία, στη συνοικία των παλατιών, ταυτίζεται με το καθολικό της πατριαρχικής Μονής του Ζωοδότη Χριστού, που ίδρυσε στα μέσα του 14ου αιώνα ο πρώτος Δεσπότης του Μυστρά Μανουήλ Καντακουζηνός, του οποίου τα μονογράμματα διαβάζονται στα επίκρανα των δυτικών ψευτοπαραστάδων και των κιόνων. Επί Τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε τζαμί.


Το μνημείο ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του δίστυλου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο ναού, με τρεις τρίπλευρες εξωτερικά αψίδες ανατολικά, νάρθηκα δυτικά και δύο στοές βόρεια και δυτικά, από τις οποίες διατηρείται η πρώτη και το βόρειο τμήμα της δεύτερης. Σύγχρονά του είναι το ταφικό παρεκκλήσι με την υπόγεια κρύπτη ανατολικά της βόρειας στοάς, το τριώροφο καμπαναριό δυτικά και η άλλοτε διώροφη Τράπεζα βορειοδυτικά της εκκλησίας, ενώ μεταγενέστερες προσθήκες αποτελούν τα τρία παρεκκλήσια στη νότια πλευρά του. Ο ναός στο μεγαλύτερο μέρος έχει κτιστεί κατά το πλινθοπερίκλειστο σύστημα και φέρει πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο στα τύμπανα των κεραιών του σταυρού. 

Από το αρχικό εικονογραφικό πρόγραμμα του καθολικού σώζεται καλύτερα ο ένθρονος Παντοκράτορας στην κόγχη του Ιερού, αντίθετα με τα ανατολικά παρεκκλήσια, όπου ο ζωγραφικός διάκοσμος διατηρείται σχεδόν στο σύνολό του. Με εξαίρεση το διάκοσμο στο βορειοανατολικό παρεκκλήσι, που χρονολογείται στα τέλη του 14ου αιώνα, οι υπόλοιπες παραστάσεις τοποθετούνται στο β΄ μισό του ίδιου αιώνα. 


Την επιμελημένη διακόσμηση του εσωτερικού του ναού συμπληρώνουν μαρμαροθετήματα, οι δύο κίονες δυτικά και το παλιότερο, του 12ου αιώνα, επιστύλιο του τέμπλου, το οποίο σώζεται αποσπασματικά.

ΜΥΣΤΡΑΣ

Καστροπολιτεία Μονεμβασιάς 4